સંસદની સુરક્ષા ફરી ચર્ચામાં કેમ આવી?
નવી દિલ્હીમાં જંતર-મંતર ખાતે થયેલા વિરોધ પ્રદર્શન અને 'સંસદ માર્ચ'ની જાહેરાત બાદ ફરી એકવાર ભારતીય સંસદની સુરક્ષા વ્યવસ્થા ચર્ચામાં આવી છે. સંસદ ભવન દેશની સર્વોચ્ચ લોકશાહી સંસ્થા હોવાથી તેની સુરક્ષા માટે અનેક એજન્સીઓ સંયુક્ત રીતે કાર્ય કરે છે. ખાસ કરીને સંસદ સત્ર દરમિયાન સુરક્ષાના સ્તરને વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવે છે.
2001ના હુમલા બાદ સુરક્ષામાં થયો ઐતિહાસિક બદલાવ
13 ડિસેમ્બર 2001ના આતંકી હુમલા બાદ સંસદની સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં વ્યાપક ફેરફારો કરવામાં આવ્યા હતા. આજે સંસદ પરિસરમાં બાયોમેટ્રિક એન્ટ્રી, હાઈ રિઝોલ્યુશન CCTV કેમેરા, X-Ray સ્કેનર, ફેસ રેકોગ્નિશન સિસ્ટમ, વિસ્ફોટક શોધી કાઢતા ઉપકરણો અને મલ્ટી-લેયર સિક્યોરિટી સિસ્ટમ કાર્યરત છે. દરેક વ્યક્તિ, વાહન અને સામાનની કડક તપાસ બાદ જ પ્રવેશ આપવામાં આવે છે.
સંસદની સુરક્ષા કોણ સંભાળે છે?
સંસદની આંતરિક સુરક્ષાની મુખ્ય જવાબદારી Parliament Security Service (PSS) પાસે છે. તેની સાથે CISF, દિલ્હી પોલીસ, Parliament Duty Group (PDG), Intelligence Bureau (IB), National Security Guard (NSG), Quick Response Team (QRT), National Disaster Response Force (NDRF) અને જરૂર મુજબ Special Protection Group (SPG) પણ સંકલિત રીતે કાર્ય કરે છે. અંદાજે 3,300 જેટલા CISF જવાનો વિવિધ શિફ્ટમાં ફરજ બજાવે છે, જેમાં કમાન્ડો, બોમ્બ ડિસ્પોઝલ સ્ક્વોડ, ડોગ સ્ક્વોડ, ફાયર બ્રિગેડ અને ટેક્નિકલ સર્વેલન્સ ટીમનો સમાવેશ થાય છે.
QRT અને અન્ય વિશેષ ટીમો શું કામ કરે છે?
કોઈ શંકાસ્પદ વસ્તુ, સુરક્ષા ભંગ અથવા ઇમરજન્સીની સ્થિતિ સર્જાય ત્યારે Quick Response Team (QRT) તાત્કાલિક ઘટનાસ્થળે પહોંચી કાર્યવાહી કરે છે. સાથે જ ફાયર બ્રિગેડ અને ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ટીમ 24 કલાક તૈનાત રહે છે. સુરક્ષાકર્મીઓને સ્ટ્રેસ મેનેજમેન્ટ, ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ, ફર્સ્ટ એડ, આતંકવાદ વિરોધી કાર્યવાહી અને બોમ્બ-IEDની ઓળખ જેવી વિશેષ તાલીમ પણ આપવામાં આવે છે.
સંસદ સત્ર દરમિયાન સુરક્ષા કેમ વધી જાય છે?
સંસદ સત્ર દરમિયાન વડાપ્રધાન, કેન્દ્રીય મંત્રીઓ અને સાંસદોની હાજરીને કારણે સુરક્ષા વધુ કડક બનાવવામાં આવે છે. જો સંસદ તરફ કૂચ અથવા મોટા વિરોધ પ્રદર્શનની જાહેરાત થાય તો મુખ્ય માર્ગો પર વધારાનો પોલીસ બંદોબસ્ત, બેરિકેડિંગ અને કડક ચેકિંગ કરવામાં આવે છે. આ રીતે લોકશાહી હેઠળના વિરોધના અધિકાર અને દેશની સર્વોચ્ચ લોકશાહી સંસ્થાની સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.