જગન્નાથજીની મૂર્તિ પથ્થરની જગ્યાએ લાકડાની અને અધૂરી કેમ છે ? જાણો રથયાત્રાના અજાણ્યા તથ્યો

અધૂરી મૂર્તિઓ પાછળનું રહસ્ય

ભગવાન જગન્નાથની રથયાત્રા માત્ર ભક્તિનો મહાપર્વ નથી, પરંતુ અનેક રહસ્યો અને પરંપરાઓ સાથે જોડાયેલો ઉત્સવ છે. ભગવાન જગન્નાથ, મોટાભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રાની મૂર્તિઓમાં હાથ, પગ અને પંજા નથી હોતા. આ અનોખું સ્વરૂપ વર્ષોથી ભક્તોમાં જિજ્ઞાસા જગાવે છે.

વિશ્વકર્માની અધૂરી કૃતિ

પૌરાણિક માન્યતા મુજબ, દેવશિલ્પી વિશ્વકર્મા ભગવાનની મૂર્તિઓ તૈયાર કરી રહ્યા હતા. તેમણે શરત મૂકી હતી કે મૂર્તિ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી કોઈ દરવાજો નહીં ખોલે. પરંતુ રાજાએ ઉત્સુકતાવશ દરવાજો ખોલી દીધો. પરિણામે વિશ્વકર્માએ કામ અધવચ્ચે જ બંધ કરી દીધું અને મૂર્તિઓ અધૂરી જ રહી ગઈ. ત્યારથી ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને સુભદ્રાની મૂર્તિઓ આજ સુધી એ જ સ્વરૂપમાં પૂજાય છે. પરંપરા મુજબ આ મૂર્તિઓ લીમડાના પવિત્ર લાકડામાંથી બનાવવામાં આવે છે.

રથયાત્રાનું અનોખું મહત્વ

જગન્નાથ પુરીની રથયાત્રા વિશ્વપ્રસિદ્ધ છે. માન્યતા છે કે ભગવાન વર્ષમાં એક વખત પોતાના ભક્તો વચ્ચે આવવા માટે મંદિર બહાર નીકળે છે. રથયાત્રામાં સૌથી આગળ બલભદ્રનો તાલધ્વજ રથ, ત્યારબાદ સુભદ્રાનો દર્પદલન (પદ્મધ્વજ તરીકે પણ કેટલાક સ્થળોએ ઓળખાય છે) રથ અને સૌથી પાછળ ભગવાન જગન્નાથનો નંદિઘોષ રથ ચાલે છે. લાખો ભક્તો ભગવાનના દર્શન માટે ઉમટી પડે છે.

રથની અનોખી રચના

જગન્નાથજીના ત્રણેય રથ સંપૂર્ણપણે લાકડામાંથી બનાવવામાં આવે છે અને પરંપરાગત રીતે તેમાં ધાતુનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી એવી ધાર્મિક માન્યતા પ્રચલિત છે. રથ નિર્માણનું કાર્ય અખાત્રીજથી શરૂ થાય છે. દરેક રથની ઊંચાઈ, પહોળાઈ અને પૈડાંની સંખ્યા અલગ હોય છે. પરંપરા મુજબ ભગવાન જગન્નાથનો નંદિઘોષ રથ 16 પૈડાં, બલભદ્રનો તાલધ્વજ રથ 14 પૈડાં અને સુભદ્રાનો દર્પદલન રથ 12 પૈડાં ધરાવે છે. આ રથયાત્રા ભગવાન અને ભક્ત વચ્ચેના અતૂટ સંબંધનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે.

નોંધ: આ લેખમાં દર્શાવેલી મૂર્તિ અધૂરી રહેવાની વાત પૌરાણિક માન્યતાઓ પર આધારિત છે. ઐતિહાસિક રીતે તેની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નથી.